طرح اصلاح تقسيمات شهري تهران

شهرداري تهران - مركز مطالعات و برنامه ريزي شهر تهران
1388

در پي تشخيص عدم‌پاسخگويي تقسيمات شهري موجود تهران براساس طرح جامع تهران (1385) به علت وجود مشكلاتي نظير واضح نبودن لازم مرز مناطق، كاهش انسجام كالبدي درون‌منطقه‌اي، عدم توازن جمعيتي و غيره، «طرح اصلاح تقسيمات شهري» براساس ماده 19 برنامه پنج ساله شهرداري تهران 1388- 1392  دستور كار قرار گرفت. در همين راستا انجام مطالعات با رويكردي مسئله‌محور  انجام  شد.

هدف طرح، سهيم شدن در پياده‌سازي انديشه خروج كلان‌شهر تهران از بحران ناشي از بي‌توجهي به توسعه پايدار است. اين هدف در ارتباط با سه‌گانه «شهر- شهروند- مديريت شهري» و در قالب اهداف خرد زير پيگيري گرديد:

  • تامين شرايط حفاظت از دارائي‌هاي هويت‌بخش شهر و شهروند؛
  • ايجاد شرايط رفاه و آسايش شهروند و توزيع عادلانه خدمات؛
  • زمينه‌سازي براي مشاركت شهروندان در امر توسعه شهري؛
  • بسترسازي نظام و رويه اعمال مديريت شهري.

انجام اين امر از طريق شناخت راهبردي مسائل مرتبط با تقسيمات شهري تهران با توجه به پيچيدگي ذاتي آن  و در ارتباط با سه گانه شهر، شهروند و مديريت شهري و درنهايت برنامه‌ريزي براي اصلاح تقسيمات شهري تعريف شده است. در اين شناخت، تداوم تاريخي و سرشت خطي آن و خاستگاه و ويژگي‌هاي هر محدوده شهر- كه با ساختار اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي شهروندان در‌هم‌آميخته است- مورد تاكيد قرار گرفت.

پس از مميزي و سنجش مسائل، نياز‌هاي برنامه‌اي تدوين و اولويت‌بندي شده و منجر به تدوين الگوهاي پيشنهادي گرديد. از آنجا كه بستر توسعه شهرها در زيرساختي‌ترين لايه‌هاي خود مبتني بر «تاريخ تكوين و توسعه شهر» و يا مبتني بر «جغرافياي تكوين و توسعه شهر» است، الگوهاي تقسيمات شهري تهران نيز از اين امر مستثني نخواهد بود. در اين راستا پس از بررسي پيچيدگي‌هاي شهر تهران در قالب دو الگو ذكر شده، درنهايت دو گزينه ارائه گرديد. در مرحله بعد از طريق روش‌هاي AHP و Brain storming، معيارها و شاخص‌ها تدقيق و پس از سنتز نهايي از بين گزينه‌ها، گزينه مبتني بر تاريخ تكوين و توسعه شهر به‌عنوان گزينه برتر انتخاب شد. طرح تقسيمات شهري بر اين مبنا و با توجه به موارد زير تدوين گشت:

  • مراحل تاريخي رشد تهران؛
  • استخوان‌بندي و ساختار فضايي؛
  • شکل‌گيري و استقرار طبقات اجتماعي.

درنهايت براساس «طرح اصلاح تقسيمات شهري تهران » تقسيمات شهر تهران مشتمل بر  11 منطقه، 161 ناحيه و 539 محله گرديد.

فرآيند سازمان‌دهي تغييرات مشتمل بر معرفي تغييرات و تشخيص عوارض احتمالي، سازمان‌دهي تغييرات نظام تقسيمات پيشنهادي و ارائه دستورالعمل‌ها و ضوابط تدوين گرديد كه سازمان‌دهي تغييرات و عوارض احتمالي به ترتيب مراحل زير انجام گرفت:

  • تدوين چارچوب فكري الگو شامل مواردي نظير نهادسازي، سياست‌گذاري، فرهنگ‌سازي و غيره؛
  • تدوين چارچوب ابزاري الگو شامل منابع انساني، مادي و مالي؛
  • تدوين چارچوب عملياتي الگو از طريق تعريف موضوع اقدامات، مديريت و مجري اقدامات و غيره با تاكيد بر انسجام، مشاركت‌پذيري، شفافيت و اجرائي بودن اقدامات.